Bergportret

Een bergdorp heeft geen etalages. Als er al iets te koop is volstaat een rekje buiten of alleen een deur die open staat, soms een reclamebord. Ik vraag me af waarom deze gedachte bij me opkomt als ik dit keer naar deze foto kijk, waarom denk ik aan etalages? Achterwaarts turend weet ik dat het te maken heeft met het moment dat aan de foto vooraf is gegaan.

Het portret is in 2008 genomen in Huesca-Aragón, de Spaanse kant van De Pyreneeën. Hoe het dorpje heet heb ik niet genoteerd, achterhalen gaat niet meer en hoe de boer heet? Niet gevraagd. Eigenlijk weet ik niets feitelijks van deze foto maar kan ik wel lopen en kijken in de ruimte er omheen en weet ik dat het een beeld is van een aimabel mens. Sommigen, ook al ken je ze niet, leven een warmte waar geen decoratie aan hangt.

De oorzaak van de foto is een handgemaakt bordje ‘Museo local’. De boerderij is een eenmans-streekmuseum en staat aan een smalle weg die licht bergafwaarts buigt van de hoofdweg. De boer heeft nooit iets veranderd aan zijn ouderlijk huis dat hij heeft opengesteld voor geïnteresseerden. Een oude tijd bevindt zich in stilstaande tijd. Ik spreek geen Spaans, hij merkt het, maar keuvelt alsof ik zijn buurvrouw ben als iets mijn aandacht trekt; een hoofddeksel van zijn moeder, een familiefoto, een werktuig. Gebaren die hij soms aanzet en enkele woorden in herhaling onthullen me iets van zijn leven. Hij is compleet naturel in zijn etalageloze kleding, een praktische outfit in deze ruige omgeving. Suède instappers en een colbert doen hier geen dienst, die zouden even onhandig zijn en afsteken als een overal met werkschoenen in de stad. Misschien heeft hij wel een mooi gelegenheidspak maar dat zal dan nog geen mode zijn. Ten eerste gaat een goed pak zeker tien jaar mee wat daardoor snel uit de tijd raakt en waar mode te kopen in de hoge toppen van de Pyreneeën? Zelfs de dichtsbijzijnde stad in het dal leeft in de nawee van een trend. Als hij een pak heeft is het een degelijk exemplaar.

Naturel is mooi, een zijn met de omgeving in een wereld zonder spiegels. Wat moet, dat moet en wat niet hoeft, dat blijft liggen. Het is er te rauw om te bedenken wat de buren ervan vinden. En als er een spiegel is dan zijn het de bergen, indrukwekkend en onwrikbaar, een onontkoombaar karakter om te weerkaatsen. De rust van steen is deel van deze bergman die mij, onverstaanbaar dalmens, neemt zoals ik ben omdat de bergspiegel hem dat laat zien als hij erin kijkt.

In de schuur bevindt zich oud gereedschap, door elkaar maar verzorgd. Het is door hem nauwkeurig opgehangen of neergelegd, ieder stuk heeft een eigen ruimte gekregen waardoor de werktuigen opvallen. Zijn handen kennen iedere eenheid, met precies de goede druk pakt hij ze vast, ziet het gewicht der dingen voordat hij het heeft aangeraakt omdat hij ermee leeft. Tussen de zeisen, wagenwielen en dissels hangt een groot aantal koeienbellen, zeer mooie exemplaren met houten halshouders, gepatineerd door het gebruik, ik kan mijn ogen er niet vanaf houden. De vraag komt bij me op of hij er een zou willen verkopen. Enkele minuten later schaam ik me voor mijn overweging, zie mezelf in een glitterpak met zonnebril en een stapel geld in mijn hand een koeienbel aanwijzen, een snobistisch maakbare gedachte. Naast het benul dat hij dat natuurlijk niet zal doen besef ik dat ik de rust van de dingen niet wil verstoren, dat ik geen lege plek wil achterlaten op de muur veroorzaakt door mijn hebberigheid. Het is een verzameling geen etalage… Dat is het, een gedachte over de omtrek van maakbaarheid die in deze omgeving nog kleiner is dan een munt.

Foto? Geen probleem. Ook hierin is hij totaal naturel, geen streek door zijn haren, de kleding wordt niet herschikt. Op de plaats van de vraag doet hij zijn armen over elkaar, zet zijn benen iets uiteen en posteert zichzelf in een rotsvaste houding, wordt een met de bergen. Terwijl hij in het halfuur voorafgaand een lachend gezicht toonde met vrolijke ogen kijkt hij nu serieus.

Dat is het moment van deze foto. Met een oprechte blik wilde hij worden vastgelegd, ergens – je weet nooit waar in een bergdorp – speelde iemand accordeon.

 

© Karin van Pinxteren, 30 juni 2015

 

Bergportret Nachtportier Karin van Pinxteren